هدف از توسعه مواد جدید جداسازی پوشش
جدایش لایه‌های پوشش
جدا شدن لایه‌های مختلف پوشش از یکدیگر
جدایش پوشش از سطح فلز
پوسته‌شدن رنگ یا جدا شدن پوشش از زیرلایه
جدایش پوشش از بتن یا دیوار
ترک‌خوردگی، تاول‌زدگی و جدا شدن پوشش سطحی
فلزات گرانبها مانند طلا، نقره، پالادیوم و پلاتین بخش قابل‌توجهی از هزینه تولید در بسیاری از فرایندهای آبکاری را تشکیل می‌دهند. به همین دلیل، بازیابی این فلزات از قطعات و تجهیزاتی که دیگر نیازی به پوشش آن‌ها ندارند، از نظر اقتصادی و زیست‌محیطی اهمیت زیادی دارد.
شرکت در مجموعه‌ای از مواد شیمیایی جداساز پوشش فلزات گرانبها این مواد برای حذف کنترل‌شده پوشش از سطح قطعات یا تجهیزات فرایندی استفاده می‌شوند تا فلز گرانبها برای بازیابی و پالایش مجدد جمع‌آوری شود.
این مواد در چه بخش‌هایی کاربرد دارند؟
بر اساس تحقیقات شرکت (یومیکور) شرکت فرانسوی ، بلژیکی که در زمینه استخراج معادن و ذوب فلزات صنعتی تحقیقات و سرمایه گذاری میکند، این فرایندها در چند کاربرد صنعتی قابل استفاده‌اند
قطعات معیوب یا مردود: جداسازی پوشش قطعاتی که آبکاری آن‌ها اشتباه انجام شده یا نمونه‌های آزمایشی آسیب‌دیده‌اند.
اتصالات و تجهیزات کمکی: بازیابی فلزات از نوارهای تماس الکتریکی، سیم‌ها و شابلون آبکاری
تعمیر و نگهداری تجهیزات: حذف رسوبات فلزات گرانبها از غلتک‌ها، قطعات دستگاه‌ها و تجهیزات محافظتی
خطوط تولید پیوسته: بازیابی فلزات تجمع یافته روی غلتک‌ها و راهنماهای خطوط حلقه به حلقه ، به ویژه در نواحی انتقالی و بخش‌های تغییر مسیر نوار
هدف اصلی موارد فوق ، جلوگیری از هدر رفت فلزات گرانبها و افزایش بهره وری اقتصادی خط آبکاری است.
معرفی انواع مواد جداساز
دو گروه اصلی از مواد جداساز عبارت است از
الف) مواد جداساز آندی (موادی است که در ساختار باتری برای جدا کردن اجزای آند و کاتد به کار می‌روند)
این مواد با اعمال جریان الکتریکی فعال می‌شوند و جداسازی پوشش در زمان برقراری جریان انجام میگیرد. با افزایش چگالی جریان، سرعت جداسازی نیز افزایش می‌یابد.
کاربرد مناسب: فرایندهایی که به سرعت بالا، کنترل دقیق و جداسازی انتخابی نیاز دارند ؛ از جمله برخی خطوط تولید پیوسته.
ب) مواد جداساز شیمیایی
این مواد بدون نیاز به منبع خارجی جریان الکتریکی عمل می‌کنند. در قطعات پیچیده یا بخش‌هایی که به دلیل شکل هندسی سایه اندازی یا محدودیت توزیع جریان، جداسازی الکتروشیمیایی یکنواخت نیست، این روش می‌تواند مزیت داشته باشد.
کاربرد مناسب: قطعات با هندسه پیچیده و کاربردهای صنعتی یا آزمایشگاهی که یکنواختی جداسازی اهمیت دارد.
آیا این مواد بدون سیانید هستند؟
یکی از نکات مهم این مقاله ، اشاره به دو نوع عرضه مواد جداساز دارد:
(بدون سیانید)Cyanide-free
می‌تواند از نظر الزامات حمل‌ونقل و مقررات مربوط به سیانید مزیت داشته باشد.
(حاوی سیانید)Cyanide-containing
ممکن است برای کارخانه‌هایی که زیرساخت و رویه‌های ایمنی مناسب برای کار با این مواد را دارند، از نظر عملکرد فرایندی مناسب باشد.
نکته مهم این است که بدون سیانید بودن به تنهایی به معنی بی‌خطر بودن ماده نیست. مواد جداساز همچنان ممکن است خورنده یا از نظر شیمیایی خطرناک باشند و باید بر اساس برگه اطلاعات ایمنی (SDS) استفاده شوند. همچنین نمی‌توان بدون بررسی دیتاشیت، همه محصولات شماره 638، 640، 647 و 648 را بدون سیانید دانست..
فلز بازیابی‌شده چگونه به چرخه تولید برمی‌گردد؟
پس از جداسازی پوشش،فلزات گرانبها در محلول فرایندی قرار میگیرند.
مرحله بعدی،بازیابی و پالایش آن هاست.
طبق تحقیقات شرکت پالایش فلزات گران بهای (آگوسی) که بخشی از گروه یومیکور است ،امکان بازیابی تجاری فلزات حل شده در مواد جداساز را از طریق فرایند های بازیافت و پالایش فراهم میکند.
به این ترتیب ،چرخه ای از حذف پوشش،جمع آوری فلز،پالایش و بازیابی ارزش اقتصادی آن شکل میگیرد.
اهمیت این فناوری برای کارخانه‌های آبکاری
از دیدگاه فنی و اقتصادی، این فناوری چند مزیت بالقوه دارد:
کاهش اتلاف طلا، نقره، پالادیوم و پلاتین در قطعات معیوب و تجهیزات
امکان بازیابی فلزات باارزش از رک‌ها، اتصالات و غلتک‌های خط
کاهش هزینه ناشی از دورریز قطعات گران‌قیمت
انتخاب بین روش آندی و شیمیایی بر اساس هندسه قطعه و نیاز تولید
کمک به استفاده مجدد از منابع فلزی و حرکت به‌سوی اقتصاد چرخشی
البته میزان تمام صرفه‌جویی های واقعی به غلظت فلز قابل بازیابی، هزینه ماده جداساز، بازده پالایش، هزینه دفع پسماند و قیمت روز فلزات بستگی دارد.